Klauzula waloryzacyjna, czyli jak zabezpieczyć się przed spadkiem siły nabywczej pieniądza

Inflacja, która jest obecnie gorącym tematem wbrew pozorom jest zjawiskiem normalnym w gospodarce. Ceny towarów i usług na rynku nieustannie się zmieniają. Aktualnie na świecie mamy sytuacje, że poziom inflacji jest drastycznie wysoki. Co zatem zrobić, żeby nie stracić na kontrakcie, kiedy siła nabywcza pieniądza gwałtownie spada?

Skonstruowane klauzuli waloryzacyjnej w umowie to podstawa

Przedsiębiorca, aby być spokojnym powinien zadbać, aby w umowie zostało zawarte postanowienie zawierające klauzule waloryzacyjną, które ma za zadanie zapewnić, że wysokość świadczenia pieniężnego wynikającego z danej umowy będzie określona przez odniesienie się do innego miernika wartości niż pieniądz. Jest to rozwiązanie korzystne, gdyż gdy nadejdzie termin spełnienia świadczenia, kwota będzie wyliczana w oparciu o wybrany miernik.

Inaczej mówiąc, zawierając w umowie klauzule waloryzacyjną strony zgadzają się, aby jedna z nich jednostronnie zmieniła wartość swojego świadczenia powołując się na zmianę wysokości wybranego miernika. Waloryzacja świadczenia nie wymaga wtedy zmiany umowy następuje bowiem przez samo powiadomienie drugiej strony o zmianie wynagrodzenia.

Co może być miernikiem wartości?

Jedynym ograniczeniem wprowadzonym przez ustawodawcę jest to, że miernikiem wartości nie może być pieniądz. Najczęściej w praktyce spotykane są mierniki wartości zależne od stopy inflacji (miernikiem jest wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych publikowany przez GUS), jednakże zdarzają się np. mierniki walutowe (wartość świadczenia wyliczana jest w odniesieniu do waluty obcej wybranej przez strony), towarowe (miernikiem jest cena konkretnego towaru np. benzyna), wynagrodzenia (np. pięciokrotność przeciętnego wynagrodzenia w sektorze prywatnych przedsiębiorstw).

Strony przy wyborze miernika mają swobodę, jednakże klauzula powinna być dostosowana do specyfiki zobowiązania.

Brak postanowienia zawierającego klauzule waloryzacyjną – co robić?

Ustawodawca przewidział taką sytuacje i w art. 358 1 § 3 k.c., który stanowi, że w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. Przepis odnosi się również do waloryzacji ustanowionej w umowie.

Jednakże z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Powyższe zamyka przedsiębiorcom możliwość skorzystania z waloryzacji sądowej, stąd też przedsiębiorcy zawsze powinni pamiętać o zawarciu w umowie klauzuli waloryzacyjnej.

Dodatkowo, przedsiębiorcy zawierający umowy podlegające ustawie z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych obowiązujące przez okres dłuższy niż 12 miesięcy mają ustawowy obowiązek zawrzeć w umowie klauzule waloryzacyjną.

Podsumowanie

Reasumując, dobra umowa to taka, która reguluje kluczowe kwestie dotyczące zasad zmian wysokości świadczenia na wypadek inflacji. Każdorazowo należy pamiętać o wpisanie w umowie klauzuli waloryzacyjnej, która ograniczy ryzyko poniesienia przez przedsiębiorcę szkody w przypadku zmiany siły nabywczej pieniądza.