PRACA W GODZINACH NADLICZBOWYCH

Czym jest praca w godzinach nadliczbowych?

Zgodnie z Kodeksem pracy, pracą wykonywaną w godzinach nadliczbowych jest praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy oraz praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy.

Nadmienić należy, że podstawowym wymiarem czasu pracy jest 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy. Przekroczenie tych norm jest właśnie pracą w godzinach nadliczbowych.

Kiedy możliwa jest praca w godzinach nadliczbowych?

Zgodnie z Kodeksem pracy, praca w godzinach nadliczbowych jest możliwa w dwóch przypadkach:

  1. konieczności prowadzenia akcji ratowniczej dla ochrony życia lub zdrowia ludzkiego albo dla ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
  2. szczególnych potrzeb pracodawcy.

Jak pierwszy z przypadków wydaje się jasny, tak drugi: szczególne potrzeby pracodawcy, już nie. Co właściwie można nazwać szczególnymi potrzebami pracodawcy? Otóż, występują one w sytuacjach nadzwyczajnych, nieoczekiwanych bądź do przewidzenia trudnych. Są nimi jednakże również, gdy do realizacji normalnych zadań pracodawcy konieczna jest ponadwymiarowa praca pracownika (należy jednakże mieć na względzie fakt, iż nie powinien być to zawsze jeden konkretny pracownik).

Praca w godzinach nadliczbowych w zadaniowym czasie pracy

W przypadku pracy w zadaniowym czasie pracy obowiązuje ogólna zasada mówiąca o podstawowym wymiarze czasu pracy (8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu). Praca powyżej wskazanej normy jest pracą w godzinach nadliczbowych. Jednakże utrudnionym może być ustalenie, że praca była faktycznie wykonywana w godzinach nadliczbowych ze względu na fakt, iż pracodawca nie ma obowiązku sporządzenia rozkładu czasu pracy bądź  prowadzenia jego ewidencji. Czas, który jest niezbędny do wykonania powierzonych pracownikowi zadań ustala pracodawca. Ustanie przez pracodawcę następuje w porozumieniu z pracownikiem. Rozkład powierzonych pracownikowi zdań ustala pracownik sam.  W przypadku dochodzenia przez pracownika wynagrodzenia przysługującego mu z tytułu godzin nadliczbowych pracownik musi wykazać, że powierzone mu przez pracodawcę zadania przekraczały możliwość wykonania ich w normalnym czasie pracy (oczywiście przy dołożeniu przez niego należytej staranności).

Praca w godzinach nadliczbowych w systemie równoważnym

Pracą w godzinach nadliczbowych w przypadku zatrudnienia w systemie równoważnym jest praca wykonywana ponad zaplanowany na dany dzień wymiar czasu pracy. Co to oznacza? Oznacza to tyle, że jeśli na dany dzień zaplanowana była praca czterogodzinna to piąta godzina pracy jest już godziną nadliczbową.

Praca w godzinach nadliczbowych w niepełnym wymiarze czasu pracy

W przypadku niepełnego wymiaru czasu pracy pracownik nabywa prawo do wynagrodzenia za godziny nadliczbowe dopiero po przepracowaniu podstawowego wymiaru pracy. Co za tym idzie, bez znaczenia na jaką część etatu zatrudniony został, prawo do wynagrodzenia przysługiwać mu będzie dopiero od dziewiątej godziny pracy. Na uwadze należy mieć fakt, iż nie jest to przejawem dyskryminacji.

Dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych

Poza normalnym wynagrodzeniem jakie otrzymuje pracownik z tytułu wykonywanej pracy, przysługuje również dodatek 50% bądź 100% wynagrodzenia.

  • Dodatek 100% wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych przysługuje w przypadku, gdy godziny te przypadają w nocy, w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy oraz w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy.
  • Dodatek 50% wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych przysługuje we wszystkich innych przypadkach.

Należy wspomnieć również o tym, że możliwym jest zastąpienie wynagrodzenia wraz z dodatkiem ryczałtem. Wysokość jego powinna być odpowiednia do przewidywanego wymiaru pracy w godzinach nadliczbowych.