Ochrona związkowa przed zwolnieniem – kogo i przed czym chroni?

Przepisy przewidują szczególną ochronę stosunków pracy niektórych kategorii pracowników. Dotyczy to choćby kobiet w ciąży, osób w wieku przedemerytalnym, osób powołanych do służby wojskowej, a także działaczy związkowych. W odniesieniu do tych ostatnich przepisem tym jest art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, który wymaga zgody zarządu związku do wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy z wskazanymi w uchwale zarządu związku jego członkami lub innymi osobami wskazanymi w uchwale, które upoważnione są do reprezentowania związku wobec pracodawcy.

Ochrona ta dotyczy zatem dwóch kategorii osób. Co przy tym istotne, samo wskazanie w uchwale osoby innej niż członek zarządu organizacji związkowej jest niewystarczające, jeżeli osoba ta nie posiada rzeczywistej możliwości reprezentowania związku, a więc nie posiada stosownego pełnomocnictwa. Brak umocowania wyłącza ochronę, jednakże pracodawca winien zwracać na to uwagę związkowi.

Przed czym związkowcy są chronieni?

Ochrona dotyczy zarówno wypowiedzenia, jak też rozwiązania stosunku pracy wobec wskazanych powyżej osób. Początek ochrony wyznacza moment zawiadomienia pracodawcy na piśmie ze wskazaniem imiennie osób chronionych. Od tego momentu pracodawca nie może wypowiedzieć stosunków pracy tym osobom bez zgody zarządu związku, ani rozwiązać ich bez wypowiedzenia (np. w trybie dyscyplinarnym). Co więcej, jeżeli przed doręczeniem mu listy osób chronionych dokonał wypowiedzenia, którego termin przypadał po tym momencie, winien on cofnąć złożone wypowiedzenie i dalej zatrudniać tą osobę.

Brak zgody – zwolnienie wadliwe ale skuteczne

Powyższe nie oznacza, że pracodawca nie może dokonać rozwiązania umowy o pracę lub jej wypowiedzieć jeżeli zarząd odmawia wyrażenia na to zgody. Jeżeli mimo wszystko podejmie takie działania będą one skuteczne w tym sensie, że doprowadzą do zakończenia stosunku pracy. Będą one jednak wadliwe, a co za tym idzie, pracownikowi przysługiwać będą roszczenia wobec pracodawcy przywrócenie do pracy albo o odszkodowanie. Czy zatem brak zgody w każdym przypadku, nawet bezspornej winy pracownika, oznaczać będzie brak możliwości zakończenia stosunku pracy?

Dyscyplinarka dla związkowca – czy jest jednak możliwa?

Z literalnego brzmienia art. 32 ustawy o związkach zawodowych wynika, że tak. Zgodnie z tym przepisem ochrona ma charakter bezwzględny i dotyczy wszystkich przypadków rozwiązania lub wypowiedzenia stosunku pracy, a więc także wskazanego już powyżej trybu dyscyplinarnego.

Orzecznictwo wskazuje jednak, że brak udzielenia przez zarząd związku zawodowego zgody może być niektórych przypadkach potraktowane jako nadużycie prawa. Dotyczy to sytuacji, gdy istnieją rzeczywiste i nie budzące wątpliwości podstawy do tego, aby zakończyć zatrudnienie w trybie dyscyplinarnym, a działanie pracodawcy nie miało żadnego związku z działalnością związkową pracownika. W takich sytuacjach korzystanie przez pracownika z ochrony związkowej ma bowiem tak naprawdę na celu nie tyle realizację praw związkowych, ale indywidualnych interesów pracownika.