Dyspozycja dokonywania potrąceń  – obowiązek czy „ryzykowna przysługa” pracodawcy?

Tematyka dokonywania potrąceń zarówno obligatoryjnych jak i fakultatywnych zdaje się pozostawać niewyczerpaną a każdy ze stanów faktycznych, z którymi przychodzi się mierzyć osobom odpowiedzialnym za ich dokonywanie – potęguje wątpliwości.

W dzisiejszym wpisie poruszone zostanie zagadnienie otrzymywanych przez pracodawców wezwań do dokonania potrącenia z wynagrodzenia pracownika na podstawie jego dyspozycji – załączonej do pisma przesyłanego najczęściej przez podmioty trudniące się udzielaniem pożyczek.

Dlaczego pożyczkodawcy korzystają z deklaracji potrącenia?

W celu zabezpieczenia terminowej spłaty zobowiązań, Pożyczkobiorca (pracownik) uprawniony jest do udzielenia zgody na potrącenie z przysługującego mu wynagrodzenia za pracę należności wynikających z zaciągniętego zobowiązania – w przypadku niespłacania/nieterminowego spłacania należności – co niejednokrotnie stanowi warunek udzielenia takowej.

Powyższe, pozwala wierzycielowi skierować stosowne wezwanie względem pracodawcy z  pominięciem czasochłonnego i kosztochłonnego procesu sądowego, co za tym idzie niewszczynanie postępowania egzekucyjnego sensu stricto.

Warunki formalne udzielenia zgody

Analizując treść otrzymanego pisma, na szczególną uwagę zasługuje treść jego załącznika, określanego najczęściej mianem „dyspozycji potrącenia”.

Takowa jest niczym innym jak pisemną zgodą pracownika na dokonywanie potrąceń z wynagrodzenia przewidzianą w dyspozycji przepisu art. 91 §  1 Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, stąd udzielona musi być w odniesieniu do określonej należności – skonkretyzowanej zarówno co do zasady, czasookresu dokonywania potrąceń jak i ich wysokości.

Co przy tym istotne, choć niewynikające wprost z treści wzmiankowanego przepisu – niezachowanie formy pisemnej oświadczenia woli pracownika obarczone jest sankcją nieważności. Jego odwołanie nastąpić może jednak w każdym czasie i w dowolny sposób.

Wątpliwości budzić powinno zatem przesyłanie pracodawcy kserokopii dyspozycji wyrażonej przez pracownika, której to prawidłowość w obliczu odtworzenia własnoręcznego podpisu – należałoby zakwestionować.

(NIE)Obowiązek dokonywania potrąceń

W przeciwieństwie do klasycznych przykładów egzekucji komorniczych czy administracyjnych, pomijając kwestię prawidłowości formalnej, pracodawca nie ma obowiązku wypełnienia powinności określonych w otrzymanym wezwaniu do dokonania potrącenia z wynagrodzenia za pracę. Wniosek ten poparty jest analizą literalnej treści dyspozycji art. 91 KP, który w opozycji do treści art. 87 konstytuuje prawo, nie zaś obowiązek potrąceń ( 87 KP potrąca się ; 91 KP mogą być potrącane).

Argument wzmacniający powyższe rozważania, stanowi, jako wyjątek od przyjętej reguły, art. 331  Ustawy o związkach zawodowych w brzmieniu: Pracodawca, na pisemny wniosek zakładowej organizacji związkowej i za pisemną zgodą osoby wykonującej pracę zarobkową, jest obowiązany pobierać z wynagrodzenia tej osoby składkę związkową w zadeklarowanej przez nią wysokości.

Reasumując, pracodawca nie jest związany ani treścią wezwania ani samym oświadczeniem pracownika, w  konsekwencji czego nie może ponosić negatywnych konsekwencji z tytułu niedokonania potrącenia, nawet jeśli spełnia ono wszelkie wymagane warunki formalne.

Mając na uwadze mnogość okoliczności mogących skutkować popełnieniem wykroczenia przeciwko prawom pracownika przejawiającym się pod postacią dokonania potrącenia bezpodstawnego –  zagrożonego karą grzywny od 1 000 zł do 30 000 zł, przez pryzmat ewentualnej odpowiedzialności odszkodowawczej względem zatrudnionego – nie sposób nie dostrzec, że brak jest jakichkolwiek przeszkód – by pracownik przeznaczył otrzymane wynagrodzenie na spłatę zadłużenia objętego deklaracją, względnie by pożyczkodawca wystąpił przeciwko niemu na drogę postępowania sądowego a uzyskując tytuł wykonawczy, skierował względem pracownika tzw. egzekucję właściwą.

Nie sposób zatem oprzeć się wrażeniu, że choć dobrowolne – pełnienie roli „pośrednika” pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem jawi się jako ryzykowne oraz kosztowne.