Restrukturyzacja rolnika indywidualnego

Zdolność restrukturyzacyjna, czyli możliwość zawarcia układu z wierzycielem na podstawie prawa restrukturyzacyjnego, w powszechnej świadomości wydaje się być zarezerwowana dla przedsiębiorców w wąskim znaczeniu tego słowa, to jest dla osób prowadzących zarejestrowaną w CEiDG (Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej) działalność gospodarczą. Osoby prowadzące indywidulane gospodarstwa rolne (rolnicy indywidulani), co od zasady obowiązkowi takiego wpisu nie podlegają. Co więcej, zgodnie ustawą prawo przedsiębiorców, ustawy tej nie stosuje do działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt – a więc potocznie  działalności rolniczej.  Jednakże dokłada analiza przepisów prawa restrukturyzacyjnego prowadzi do odmiennych wniosków.

Zdolność układowa i upadłościowa na gruncie ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze

Przed wyodrębnieniem w 2016 roku oddzielnej ustawy – Prawo restrukturyzacyjne, przepisy dotyczące postępowania układowego (mającego na celu na zawarcie z wierzycielami układu, bez konieczności likwidacji przedsiębiorstwa) oraz przepisy dotyczące upadłości likwidacyjnej zawarte były w jednej ustawie z 23 lutego 2003 roku – Prawo upadłościowe i naprawcze. Kategoria osób objęta zarówno przepisami upadłościowymi jak i naprawczymi (układowymi) była wspólna. I tak ustawą tą objęto przedsiębiorców w rozumień kodeksu cywilnego, jednak że wyraźnie wyłączono spod jej reżimu osoby fizyczne prowadzące gospodarstwo rolne. Oznacza to, że rolnicy indywidulani nie tylko nie mogli skorzystać z dobrodziejstw postępowania naprawczego (układowego) i zawarcia porozumienia z wierzycielami w celu ratowania gospodarstwa, ale również nie mogli w ogóle ogłosić upadłości i skazani byli na egzekucję komorniczą. Sytuacja upadłościowa rolników zmieniała się w 2009 roku wraz z wprowadzeniem do polskiego porządku prawnego instytucji „upadłości konsumenckiej”. Ustawa nie pozostawiała wątpliwości, że regulacje dotyczące upadłości konsumenckiej obejmuję wszystkie osoby fizyczne, wyłączone na podstawie przepisów ogólnych. Od tej pory rolnik indywidulany mógł ogłosić upadłość likwidacyjną. Jednakże możliwość zawarcia układu dalej pozostawała dla niego niedostępna.

Stan prawny po 2016 roku

W 2016 roku w życie weszła ustawa z dnia 15 maja 2015 roku Prawo restrukturyzacyjne. Akt ten w sposób kompleksowy regulował praktycznie wszystkie kwestie restrukturyzacji dłużników i zawarcia ewentualnego układu z wierzycielami. Co istotne, Prawo restrukturyzacyjne wprowadziło własny katalog pomiotów objętych ustawą. O ile w głównej mierze pokrywa się on z katalogiem osób objętych prawem upadłościowych i dotyczy przede wszystkim przedsiębiorców w rozumieniu Kodeksu cywilnego, to z wyliczenia podmiotów wyłączonych spod obowiązywania ustawy zniknęła pozycja dotycząca osoby fizycznej prowadzącej gospodarstwo rolne.

Rolnik, jako przedsiębiorca w rozumieniu Prawa restrukturyzacyjnego

Prawo restrukturyzacyjne obejmuje przede wszystkim przedsiębiorców niezależnie od formy prawnej.
Po definicję odsyła do przepisów Kodeksu cywilnego, a mianowicie art. 431 , zgodnie z którym przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 331 § 1, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Powszechnie uważa się, że jest to najszersza definicja znana polskiemu prawu. Oznacza to, że aby zostać uznanym za przedsiębiorcę w rozumieniu Kodeksu cywilnego (a więc również Prawa restrukturyzacyjnego) należy co najmniej we własnym imieniu prowadzić zorganizowaną działalność gospodarczą lub zawodową. Bez znaczenia pozostają w tym przypadku kwestie ewentualnego przedsiębiorcy wpisu (lub jego braku) do odpowiedniej ewidencji. Nie ulega wątpliwości, że prowadzenie indywidulanego gospodarstwa rolnego (chrakteryzujące się działaniem we własnym imieniu, zawodowością i pewnym stopniem zorganizowania), wpisuje się w tę definicję.

Skoro  zatem ustawodawca zrezygnował z literalnego wyłączenia osoby fizycznej prowadzącej gospodarstwo rolne spod reżimu Prawa restrukturyzacyjnego, należy stwierdzić że rolnik indywidualny posiada zdolność restrukturyzacyjną i co do zasady może skorzystać ze wszystkich dostępnych trybów postępowań restrukturyzacyjnych, w tym np. bardzo popularnego postępowania o zatwierdzenie układu.