Wprowadzenie pracy zmianowej, a badania lekarskie pracowników

Do kompetencji pracodawcy należy ustalenie organizacji czasu pracy. Pracodawca wybiera system i rozkład świadczenia pracy obowiązujący w jego zakładzie pracy. W celu optymalizacji czasu pracy lub zwiększenia produkcji pracodawcy niejednokrotnie decydują się na wprowadzenie pracy zmianowej. Pracownicy, którzy dotychczas świadczyli pracę w stałych godzinach, taką samą pracę będą wykonywać w różnych godzinach. Czy taka zmiana organizacji czasu pracy wiąże się z koniecznością przeprowadzania badań lekarskich pracowników? 

Czym jest praca zmianowa? 

Czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy. Niejednokrotnie zdarza się, że z uwagi na potrzebę zwiększenia produkcji, optymalizacji zakładu pracy, pełnego wykorzystania sprzętu pracodawca wprowadza pracę zmianową Zgodnie z definicją kodeksową praca zmianowa to wykonywanie pracy według ustalonego rozkładu czasu pracy przewidującego zmianę pory wykonywania pracy przez poszczególnych pracowników po upływie określonej liczby godzin, dni lub tygodni.  

Czy wprowadzenie pracy zmianowej wymaga ponownego przeprowadzenia badań lekarskich pracowników skierowanych do tej pracy? 

Pracodawca może dopuścić do pracy wyłącznie pracownika, który posiada aktualne orzeczenia lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie. Pracownicy, którzy dotychczas świadczyli pracę na rzecz pracodawcy powinni posiadać ważne orzeczenie lekarskie. Czy orzeczenie to zachowuje swoją aktualność w przypadku skierowania do pracy zmianowej? 

Badania lekarskie są przeprowadzane w celu weryfikacji indywidualnych predyspozycji pracownika do pracy na określonym stanowisku oraz w określonych warunkach pracy. W skierowaniu na badania należy wskazać charakterystykę stanowiska pracy, a nie wyłącznie jego nazwę, gdyż badanie przeprowadzane jest w celu dopuszczenia do pracy w konkretnych warunkach pracy. Zatem aby odpowiedzieć na pytanie czy potrzebne są nowe badania lekarskie należy rozważyć następującą kwestię: czy wprowadzenie pracy zmianowej wiąże się ze zmianą charakterystyki stanowiska pracy. 

Najczęściej wprowadzenie pracy zmianowej najczęściej nie będzie wiązało się ze zmianą zakresu obowiązków, pracownik będzie świadczył taką samą pracę, w tym samym miejscu, przy wykorzystaniu tych samych narzędzi, zmiana dotyczyć będzie wyłącznie godzin świadczenia pracy (będą one zmieniane po upływnie określonego czasu). Jednakże praca zmianowa wiąże się z nieregularnym rytmem pracy, co może mieć wpływ na samopoczucie pracownika, zmęczenie, koncentrację i w konsekwencji może wpływać na jego stan zdrowia. 

Z uwagi na powyższe orzeczenie lekarskie dopuszczające pracownika do pracy musi uwzględniać okoliczność, że praca będzie wykonywana w systemie zmianowym. Takie stanowisko znajduje odzwierciedlenie wprost w rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie Pracy, gdzie praca zmianowa została wymieniona jako czynnik niebezpieczny szkodliwy lub uciążliwy, czyli czynnik niewątpliwie mający wpływ na zdolność konkretnego pracownika do danej pracy. 

Czy wprowadzenie pracy zmianowej wymaga ponownego przeprowadzenia badań lekarskich pracowników skierowanych do takiej pracy? Odpowiedź jest twierdząca.  

Konsekwencje dopuszczenia pracownika do pracy zmianowej przed przeprowadzeniem badań lekarskich z uwzględnieniem tego typu pracy.

Każdorazowe dopuszczenie pracownika do pracy bez ważnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku stanowi naruszenie przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy. Pracodawca, który dopuszcza się takiego naruszenia podlega karze grzywny od 1000 zł do 30000 zł. 

Postępowanie pracodawcy 

Reasumując przed wprowadzeniem pracy zmianowej w zakładzie pracy lub skierowaniem pracownika do pracy zmianowej należy zweryfikować, czy pracownik posiada aktualne orzeczenie lekarskie o braku przeciwskazań do pracy w takim systemie. Jeżeli pracownik takich badań nie posiada, to jeszcze przed skierowaniem pracownika do pracy zmianowej należy przeprowadzić badania. W skierowaniu na badania należy wskazać, że dotyczy to pracy zmianowej. Dopiero po uzyskaniu odpowiedniego orzeczenia lekarskiego można dopuścić pracownika do wykonywania pracy zmianowej.