Wypowiedzenie, a odstąpienie od umowy

Dla większości osób słowa takie jak: wypowiedzenie oraz odstąpienie to wyrazy bliskoznaczne, które często są wzajemnie zastępowane. Jednak nie w świetle definicji prawa. W sprawach cywilnych czy gospodarczych, rozróżnienie ww. definicji ma ogromne znaczenie, ponieważ dana czynność będzie wywodziła odmienne skutki prawne.

Odstąpienie

Prawo odstąpienia jest postanowieniem umownym, na mocy którego jedna ze stron lub obie strony mogą przed upływem oznaczonego terminu odstąpić od umowy. Instytucja odstąpienia należy do dodatkowych zastrzeżeń umownych, których głównym celem jest większa elastyczność w zawieranych umowach, poprzez umożliwienie rezygnacji w pozostawaniu w dalszym stosunku obligacyjnym.

Każdy z nas, chociaż raz w życiu mógł spotkać się z komentowaną instytucją. Najprostszym przykładem są powszechnie lubiane zakupy przez sieć internetową. To właśnie tam najczęściej mamy do czynienia z umową zawartą między konsumentem, a przedsiębiorcą. W przypadku gdy, konsument dokonuje zakupu przez Internet ma on prawo (oczywiście w określonym terminie) do odstąpienia od umowy, bez wskazania jednoznacznej przyczyny swojej decyzji. Wtedy przedsiębiorca jest zobowiązany do zwrotu pieniędzy, a konsument do zwrotu towaru.

Kodeks cywilny daje możliwość odstąpienia w dwóch wariantach:

  1. odstąpienie z mocy samej umowy – dopuszczenie w umowie zapisu odstąpienia, zakreślając termin oraz wskazania komu ww. prawo będzie przysługiwać (jednej czy obu stronom umowy).
  2.  odstąpienie z mocy ustawy.

Taką sytuację możemy porównać do sytuacji prawnej stron, jakby umowa nigdy nie została zawarta – powołując się na art. 395 §2 k.c. Zgodnie z tym przepisem, w razie wykonania prawa odstąpienia umowę uważa się za niezawartą.

Wypowiedzenie

Wypowiedzenie umowy to nic innego, jak zakończenie trwania obowiązującej umowy, która „miała moc” przez określony czas.  Zgodnie z wyrokiem Sadu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 stycznia 2017 r. „możliwość wypowiedzenia umowy może wynikać zarówno z przepisów ustawy, jak i z zawartych w tej umowie postanowień”. Przytoczone zdanie nakierowuje nas do interpretacji  indywidualnej i zależnej, konkretnych umów wraz z wewnętrznymi jej zapisami. Umowy, które każdego dnia są zawierane pomiędzy przedsiębiorcami, osobami fizycznymi, czy innymi podmiotami są różnorodne, a ustalenie cech charakterystycznych danej umowy zobowiązuje strony do dostosowania ich z przepisami zawartymi w kodeksie cywilnym.

Trzeba zaznaczyć, że wypowiedzenie to czynność jednostronna. Oznacza to, że strona wypowiadająca umowę, nie musi „liczyć na zgodę” drugiej strony. Jeśli w zawartej umowie, strony nie określiły warunków wypowiedzenia, to odpowiednie zastosowanie przepisów prawa, będzie je odsyłało do konkretnych artykułów kodeksu cywilnego. Najlepiej zobrazowanym przykładem wypowiedzenia to sytuacja dwóch przedsiębiorców, którzy zawarli między sobą umowę o świadczenie usług np. sprzedaż i dostawa materiałów budowlanych na czas nieokreślony. Załóżmy, że jedna ze stron będzie chciała zakończyć wzajemną współpracę. Wtedy wypowiedzenie zakończy obowiązywanie danej umowy.

Podobieństwa i Różnice

Obie wspomniane instytucje łączy dążenie do rozwiązania umowy. Trzeba jednak zaznaczyć, że instytucja odstąpienia będzie dopuszczalna przez pewien okres czasu, bądź w razie zaistnienia określonych sytuacji tj. niewykonanie umowy. Natomiast wypowiedzenie umowy jest na ogół dostępne w każdej zawieranej umowie (w większości oprócz tych zawartych na czas nieokreślony) oraz w każdym czasie, pamiętając o zachowaniu przewidywanego okresu wypowiedzenia. Wartym zaznaczenia jest również kwestia samego zwrotu wzajemnych świadczeń – w odstąpieniu jest to element obligatoryjny. Natomiast w sytuacji wypowiedzenia, strony umowy nie będą sobie zwracały tego, co świadczyły sobie wzajemnie w trakcie obowiązywania umowy.