żołnierz na etacie

Żołnierz na etacie – Zatrudnianie żołnierza terytorialnej służby wojskowej

Nowe przepisy

W dniu 23 kwietnia 2022 r. weszła w życie ustawa o obronie Ojczyzny. Uchyliła ona 270 obowiązujących dotychczas aktów prawnych, w tym tak podstawowe regulacje ustawowe jak ustawę z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, czy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Założeniem ustawodawcy było skumulowanie w jednym akcie prawnym możliwie jak największej ilości zagadnień związanych z funkcjonowaniem Sił Zbrojnych oraz obowiązkami obywateli w tym zakresie. Efektem takiego podejścia jest obszerność nowej ustawy, która w obecnym brzmieniu składa się z 824 artykułów.

Żołnierze na etatach

Z punktu widzenia pracodawców cywilnych znakomita większość regulacji zawartych w ustawie o obronie Ojczyzny nie ma wpływu na ich obowiązki oraz sposób funkcjonowania. Istotne dla nich będą te przepisy, które obowiązują w relacji pomiędzy nim a pracownikiem powołanym do służby wojskowej lub aspirującym do jej odbycia.

O ile zatrudnienie przez pracodawcę cywilnego żołnierza pełniącego służbę zawodową jest w zasadzie wyłączone, to na gruncie ustawy o obronie Ojczyzny istnieje co najmniej kilka rodzajów służby wojskowej, w ramach których łączenie cywilnego zatrudnienia ze służbą jest możliwe. Dotyczy to w szczególności terytorialnej służby wojskowej.

Terytorialna służba wojskowa

Terytorialna służba wojskowa jest dobrowolna, stosunek służbowy powstaje w drodze powołania, na podstawie dobrowolnego zgłoszenia. Trwa przez okres od roku do 6 lat, może zostać przedłużona na kolejny okres. Przedłużenie odbywa się na wniosek lub za zgodą żołnierza. Służba może być pełniona rotacyjnie, czyli w jednostce wojskowej albo innym miejscu określonym przez dowódcę, co najmniej dwa dni w miesiącu przez 2 dni w czasie wolnym od pracy, służbę rotacyjną można pełnić w inne dni, stosownie do potrzeb Sił Zbrojnych). Możliwe jest też pełnienie jej dyspozycyjnie, a więc poza jednostką wojskową, pozostając w gotowości do stawieni się do służby pełnionej rotacyjnie w terminie i miejscu wskazanym przez dowódcę, pozostałe dni w które żołnierz nie pełni służby rotacyjnie.

Pracodawca powinien wiedzieć o powołaniu, ale nie może pytać

O fakcie powołania pracownika do terytorialnej służby wojskowej pracodawca jest informowany przez szefa wojskowego centrum rekrutacji. Niezależnie, obowiązek zawiadomienia spoczywa także na samym żołnierzu. Powyższe dotyczy jednak tylko powołania w trakcie trwającego zatrudnienia. W przypadku, gdy żołnierz jest już powołany i dopiero szuka pracy, pracodawca może dowiedzieć się o fakcie powołania dopiero w chwili, gdy żołnierz przedstawi mu wykaz dni, w których będzie pełnił służbę. Oczywiście żołnierz może, jeszcze na etapie rekrutacji do pracy, przekazać pracodawcy informację o pełnieniu służby. Pracodawca nie ma natomiast podstaw do tego, aby samemu takie pytanie zadać. Zakres informacji, jakich może żądać od przyszłego pracownika jest bowiem ściśle regulowany w przepisach kodeksu pracy i próżno tam szukać tzw. „stosunku do służby wojskowej”.

Posiadanie przez pracodawcę informacji na temat tego, że zatrudniana przez niego osoba jest żołnierzem terytorialnej służby wojskowej ma przy tym dla niego bardzo istotne znaczenie i to z kilku powodów.

Urlopy i zwolnienie od pracy

Po pierwsze, pracodawca zobowiązany jest do udzielenia powołanemu do pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie urlopu bezpłatnego na okres tej służby, z wyjątkiem służby pełnionej jednorazowo w czasie lub dniu wolnym od pracy. W czasie tego urlopu pracownik zachowuje wszystkie uprawnienia wynikające ze stosunku pracy, z wyjątkiem prawa do wynagrodzenia. Urlop udzielany jest na wniosek pracownika, a w przypadku wezwania w trybie natychmiastowego stawiennictwa na podstawie zawiadomienia szefa wojskowego centrum rekrutacji.

Po drugie, Pracownik, który pełnił terytorialną służbę wojskową rotacyjnie, nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 dni przysługuje zwolnienia od pracy po odbyciu tej służby na 1 dzień, bez zachowania prawa do wynagrodzenia. Na wniosek pracownika powołanego, z uwagi na powołanie, pracodawca zobligowany jest do udzielenia mu bezpłatnego zwolnienia od pracy na okres 2 dni

Łagodzenie niedogodności

Nieobecności w pracy powodować mogą przy tym, po stronie pracodawcy, pewne perturbacje związane z koniecznością poszukiwania zastępstwa, czy zastosowaniem odmiennej organizacji pracy. Dotyczyć to będzie szczególnie małych pracodawców, u których osoba powołana do terytorialnej służby wojskowej będzie jedyną osobą zatrudnianą na danym stanowisku. W celu złagodzenia tych niedogodności, Pracodawcy zatrudniającemu pracownika będącego żołnierzem obroty terytorialnej przysługuje świadczenie pieniężne za dni, w których pełnili oni służbę wojskową. Świadczenie obejmuje wyłącznie rekompensatę kosztów, bez kwot wynagrodzenia poniesionych przez pracodawcę z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony nowego pracownika w celu zastępstwa lub z tytułu powierzenia tego zastępstwa innemu pracownikowi zatrudnionemu dotychczas u tego pracodawcy (a więc np. koszty przeszkolenia, koszty ubrania roboczego, badań lekarskich itd.). Świadczenie to obejmuje także wypłaconą odprawę. Wskazać bowiem trzeba, że pracownikowi powołanemu do terytorialnej służby wojskowej należy się od pracodawcy odprawa w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia.

Ochrona przed zwolnieniem

Stosunek pracy z osobą powołaną do pełnienia zasadniczej służby wojskowej może być rozwiązany tylko za zgodą pracownika. Dotyczy to terminowych umów o pracę zawartych na okres dłuższy niż 12 miesięcy a także umów o pracę zawartych na czas nieokreślony. Wypowiedzenie, którego data upływu przypada po dniu powołania pracownika do służby – staje się bezskuteczne. Ochrona nie ma zastosowania wyłącznie w sytuacji, gdy zachodzi podstawa do rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika a także w razie ogłoszenia upadłości pracodawcy lub likwidacji zakładu pracy.

Dużo wątpliwości

W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że nowe przepisy są w wielu miejscach niejasne i budzą bardzo dużo wątpliwości, o czym mówiliśmy kilkakrotnie:

Ustawa o obronie Ojczyzny nie chroni tych, których miała chronić

Wojsko ma mieć większą rezerwę – aktywna będzie lepiej szkolona

Likwidacja pracodawcy i zakładu pracy to nie to samo – ustawa o obronie Ojczyzny sprzeczna z Kodeksem pracy